Onderkoeling

Thera Splinter is fysiotherapeut bij het Centrum voor Fysiotherapie en Fysiotraining in Buitenveldert. Ze roeit al jaren bij Willem III en schrijft inhoudelijke stukjes over roeien voor De Landtong, het verenigingsblad van Willem III. Ze heeft Poseidon toestemming geven om teksten te hergebruiken in de Poseidon Digitaal. Wij willen Thera hiervoor hartelijk bedanken!

ONDERKOELING

Roeien is een buitensport en doen we het hele jaar, ‘door weer en wind’. We staan niet zo vaak stil bij de risico’s van omslaan en denken dat we de boot weer in klimmen of met boot en al naar de kant zwemmen. Zo simpel kan het in de zomer zijn, maar in de winter loop je risico op onderkoeling.

Het beste is natuurlijk te voorkomen dat je omslaat in de winter, maak je keuzes bewust: ga (zeker met veel wind) in een stabielere boot roeien, ga bij twijfel niet skiffen maar kies voor een C-boot of wherry, geef geen skiff instructie aan onervaren roeiers.

Wat kun je als preventieve maatregelen nemen?

  • Roei niet alleen, maar skiff met een maatje.
  • Zorg dat je verschillende laagjes aansluitende isolerende kleding draagt (thermoshirts),zodat je lichaam niet afkoelt.
  • Zorg dat je handen/voeten/hoofd warm blijven, draag indien nodig een muts, pogies, dikkesokken.
  • Geen blote benen/armen in de winter, ook een dun laagje kleding zorgt voor isolatiewaarde.
  • Draag op een donkere dag felle/lichte kleding of een reflecterende hes.
  • Overweeg het dragen van een reddingsvest. Stuurleden en mindervaliden zouden altijd een reddingsvest moeten dragen in de winter.
  • Vaar goed stuurboord wal zodat je dicht bij de kant blijft.
  • Zet je schoenen in de boot niet te strak zodat je eruit kunt komen.
  • Neem altijd droge kleding mee naar de roeivereniging.
  • Neem een aluminium isolatiedekentje mee; dit is een heel klein pakketje en houdt een drenkeling warm.
  • Overweeg een telefoon mee te nemen in een waterdicht hoesje.
  • Volg een reanimatiecursus zodat je een ander kunt helpen als dit nodig is. Als je geen reanimatiecursus hebt gedaan, doe dan wat je denkt dat goed is te doen; alles is in zo’n geval beter dan niets doen!

Wat te doen als je omslaat?
Zwem indien je hiertoe in staat bent rustig naar de kant; als je hard en wild zwemt versnel je de afkoeling. Neem je boot niet mee, dit kost teveel energie. Als je op de kant bent ren/loop je naar de dichtstbijzijnde roeivereniging of woning. Daar ga je in eerste instantie met je kleding aan onder een lauwe douche staan, die je langzaam warmer zet, terwijl je ondertussen je kleding uittrekt. Vervolgens trek je droge, warme kleding aan en drink je iets warms (geen koffie en geen alcohol!).

Als je niet in staat bent om te gaan zwemmen (en dit kan al heel snel zijn) of de afstand naar de kant is te groot, blijf dan rustig aan je boot hangen of ga op de boot liggen, probeer je klein te maken en schreeuw om hulp. Zonder boot is de beste houding op de rug met opgetrokken benen en zo min mogelijk zwembewegingen maken.

Wat kan er gebeuren als je in de winter omslaat?
Je lichaam is heel snel onderkoeld, hoe snel dat gebeurt is afhankelijk van vele factoren zoals de temperatuur van het water, de kleding die je draagt, je lichaamssamenstelling, de temperatuur boven water, de hoeveelheid wind, je leeftijd, je belastbaarheid (fitheid) etc.
Als je lichaam onderkoeld raakt ben je niet meer in staat te zwemmen, de vraag is dus of je zelfstandig bij de kant kunt komen. Het dragen van een reddingsvest zorgt ervoor dat je blijft drijven zodat een ander je uit het water kan halen. Er wordt nog weinig geroeid met reddingsvesten om, de zelf opblaasbare reddingsvesten die tegenwoordig voor een redelijke prijs op de markt zijn nemen weinig ruimte in en hoeven de roeibeweging niet in de weg te zitten. Voor ‘winter skiffeurs’ is dit misschien toch iets om te overwegen…

Het Secumar 15 SRA reddingvest is speciaal ontworpen voor roeiers en kanoërs. Het is zelfopblazend en geschikt voor een gewicht tussen 40 en 120kg. Te koop bij Roeigoed.

Door het in aanraking komen met koud water ga je niet te beheersen hyperventileren waardoor je water inslikt; gevolg hiervan is een versnelde samentrekking van het hart (hartslag versnelt) en een stijging van de bloeddruk. Dit fenomeen heet cold shock en kan complicaties veroorzaken. Water dat bij een drenkeling in de longen komt kan secundary drowning veroorzaken. Secundary drowning is eigenlijk dat het slachtoffer alsnog verdrinkt (droge verdrinking) maar niet meteen.

Bij het te water raken neem je als reflex een hap lucht door het in aanraking komen met het koude water. Hierdoor kun je water binnen krijgen, dit kan ervoor zorgen dat er ook water in de longen terecht komt. Bij twijfel moet een drenkeling /slachtoffer die met zijn hoofd onder water is geweest dan ook altijd nagekeken worden door een professional. Je kunt deze reflex niet tegengaan maar wel proberen te voorkomen dat je water binnen krijgt door als je te water raakt je neus dicht te knijpen en je andere hand voor je mond te houden; dus als het lukt daaraan te denken, doe dit!

In het geval van ernstige onderkoeling kan het slachtoffer ook hartritmestoornissen krijgen die kunnen leiden tot een hartstilstand. Daarom moet je het slachtoffer zo min mogelijk bewegen en absoluut niet warm wrijven.
Als een roeier langdurig in het water heeft gelegen, dat moet je eigenlijk proberen om de roeier zoveel mogelijk horizontaal uit het water te krijgen. Bij een verticale redding kunnen de veranderingen van de bloeddruk in het lichaam mogelijk leiden tot bewusteloosheid, shock of hartritmestoornissen.

Wat stel je vast bij onderkoeling?

Bij een beginnende onderkoeling

  • Rillen
  • Koude, bleke en droge huid
  • De ademhaling gaat van hyperventilatie naar langzaam en oppervlakkig
  • Vaak verwardheid, vermoeidheid en suffigheid (= ernstige onderkoeling)
  • Dalend bewustzijn (= ernstige onderkoeling)

Bij ernstige onderkoeling

  • Slachtoffer stopt met rillen (= ernstige onderkoeling)
  • Dalend bewustzijn (= ernstige onderkoeling)
  • Verminderde reflexen
  • Hartslag neemt af
  • Spieren worden stijf
  • Mogelijk blauwe lippen, oren, vingers en tenen
  • Hartritmestoornissen, die kunnen leiden tot hartstilstand (= ernstige onderkoeling)

Wat doe je bij onderkoeling?

Bij een beginnende of lichte onderkoeling

  • Breng het slachtoffer in een warmere omgeving
  • Wikkel het slachtoffer in een (isolatie)deken inclusief het hoofd
  • Het liefst armen en romp apart inpakken
  • Voorkom verdere afkoeling, je mag iets warms te drinken geven, maar geen alcohol of koffie!

Bij ernstige onderkoeling

  • Direct 1-1-2 (laten) bellen, volg instructies van de meldkamercentralist
  • Voorkom verdere afkoeling, knip evt. natte kleding weg
  • Voorkom onnodige bewegingen of verplaatsing van het slachtoffer: elke verdere beweging is
    schadelijk voor het slachtoffer (dit i.v.m. risico hartstilstand)
  • Het slachtoffer niet warm wrijven
  • Wikkel het slachtoffer in een voorverwarmde deken of (isolatie)deken inclusief het hoofd
  • Geef absoluut niets te eten of te drinken, het slachtoffer is in shock (= levensbedreigende
    situatie)
  • Geen eten of drinken geven

Wat heb je nodig?
• Een (isolatie)deken

Met dank aan de medewerkers van Mesa, trainingen op het gebied van EHBO, BHV en reanimatie.

Tekst: Thera Splinter
Eerder verschenen in De Landtong (Willem III). Met toestemming verspreid via de Poseidon Digitaal.